De kerkhervorming en de verscheidenheid in het Italiaans Protestantisme

Oecumenische Initiatieven
Oecumenische Initiatieven
Een van de opvallende aspecten van de herdenking van de kerkhervorming van 1517 in dit jaar 2017 is, wat Italië betreft, wel het volgende : de herdenking is het aanknopingspunt (geweest) voor allerhande oecumenische initiatieven. Daarom lijkt het interessant om een actueel beeld te schetsen van de de kerkelijke verscheidenheid die er ook in Italië is. Ik beperk me voor onze website tot de Protestantse wereld, die is al veelkleurig genoeg. En ik laat ook de cijfers voor wat ze zijn; die geven weliswaar een kwantitatieve indruk maar cijfers geven nauwelijks een beeld van de werkelijkheid zoals die zich aan een relatieve buitenstaander voordoet. Het perspectief is, in lijn met de opzet van onze website, die van een Nederlandse geïnteresseerde.

1. Italië is sinds de vorige en in deze eeuw een echt immigratieland. In de voorafgaande tijd vertrokken er veel Italianen naar andere landen in Europa, en onder meer naar Noord- en Zuid-Amerika. Soms was dat bedoeld als een tijdelijk verblijf buitenslands, in verband met seizoenarbeid. Sons was het een definitieve emigratie. In de laatste jaren is er (weer) een emigratie gaande, met name van hoger-opgeleide jongeren naar allerlei bestemmingen in de hele (Westerse) wereld.
Maar we horen en zien in de laatste jaren vooral de immigratie van politieke en economische vluchtelingen via de Afrika-route. Dat versterkt het karakter van Italië als immigratie- en/of doorgangsland.

2. Ook in de Protestantse wereld vind je daardoor een grote veelkleurigheid (ook letterlijk bedoeld) terug. Vaak wordt een onderscheid gemaakt tussen de historische protestantse kerken, die er al lang zijn (meer dan 2 eeuwen) en andere jongere kerken of geloofsgemeenschappen. Ze worden meestal samengevat in het ene woord “evangelico” (evangelisch), om ze zo te onderscheiden van gemeenschappen met de naam “cattolico” of “ortodosso”.
Een aantal protestantse kerken verenigt zich in de Federatie van Protestantse kerken in Italië, die bijv. voor de protestantse radio uitzendingen op de nationale omroepen zorgt, en voor de eerste opvang van immigranten zorg draagt.
Enkele kerken hebben een verdrag met de Italiaanse overheid gesloten die hun een officiële plaats in de samenleving geeft naast de Rooms-Katholieke kerk.

3. “Waldenzen” en “Lutheranen” : deze gemeenschappen vormen (de kern van) de historische kerken in Italië. De Waldenzen, die een reformatorisch-calvinistische signatuur hebben, hebben alweer enkele tientallen jaren geleden een kerkenvereniging met de Methodisten gesloten. Voor een groot aantal zaken van gemeenschappelijk belang vormen ze een organisatorische eenheid. bijv. over het predikanten-beleid; voor enkele andere zaken bestaat er tot nu toe een dubbele structuur en organisatie. Daarmee valt blijkbaar te leven; met name het methodistische deel heeft nog allerlei internationale verbindingen met het “wereld-methodisme”.
Bij de kerken-unie van de Waldenzen en Methodisten zijn ook enkele aparte kerkgemeenschappen van niet-Europese afkomst aangesloten.
Incidenteel komt het voor dat een Baptisten-voorganger zich ook verbindt aan een Waldenzen/Methodisten-gemeente, als een soort kruisbestuiving.

De Lutheranen zijn een relatief kleine groep gemeenten in de grote steden van Italië. Ze staan in de Europese Lutherse traditie en zijn vaak tweetalig van karakter. Ook zij hebben hun eigen inbreng van sociale en andere aard in Italië.

In deze kerken wil men zich ook wel meer of minder openstellen voor een dialoog met de Rooms-Katholieke kerk in Italië.

4. Historisch gesproken komen dan de Baptisten, het Leger des Heils en de 7e-dags-Adventisten aan de orde. De Baptisten geven samen met de in 3. genoemde kerken een landelijk kerkblad uit (RIFORMA) waaruit onze website veel berichten kan overnemen.
Ook deze beide kerken hebben een behoorlijk sterke nationale structuur, zoals bijv. opleidingscentra voor de “eigen” voorgangers uit Italië.
Hier en daar vindt men ook kleine groepen die zich “Broeders” noemen, en die soms ook heel verre wortels in het verleden van Italië hebben.

5. In dat immigratieland Italië (ook vanwege de door de Rooms-katholieke kerk sterk beïnvloede cultuur en samenleving) zijn er dan ook veel gemeenschappen met de evangelische en pente costale inspiraties. Zij hebben onder meer sterke verbindingen met de respectieve internationale bewegingen, en zij bewaren vaak hun eigen karakter bijvoorbeeld wat betreft de luide gebed suitroepen in de eredienst en het gebruik van de moderne communicatiemiddelen.

Bij de in 4 en 5 genoemde kerken spreekt men wel over de “2e Reformatie van de kerk”.

De veelkleurigheid en veeltaligheid in de actuele protestantse wereld in Italië zal een Nederlander wellicht opvallen: daar kan men een relatief grotere internationale oriëntatie en invloed aantreffen.
Want men voelt zich op allerlei wijze verbonden met de grotere protestantse wereld van Europa/Amerika, maar evenzeer met andere gebieden, bijvoorbeeld in Afrika ten zuiden van de Sahara.
Wellicht kan dit soort (veeltalig en veelkleurig) geloofsgemeenschap een heel eigen ervaringsbijdrage leveren aan de sociale vragen waar de Italiaanse samenleving in onze tijd voor staat, zoals integratie en/of ruimte voor het anders-zijn van immigranten.

Met dit alles als uitgangspunt zal men daar overigens in mindere mate een nationaal gecentraliseerd oecumenisch overleg vinden dan in Nederland.

Hopelijk geeft het bovenstaande een beeld van wat er in Italië allemaal onder de paraplu van de term “evangelico” te vinden is.

JK