Hoe zijn de Protestantse kerken in Italië georganiseerd?

Italia Svizzera
Italia Svizzera
Het kan interessant zijn om iets meer te weten van de manier waarop de verschillende Protestantse kerken in Italië zijn georganiseerd. Daarom volgt hier een kort overzicht van wat voor Nederlandse begrippen waarschijnlijk het meeste opvalt, dus wat meer of minder echt Italiaans is in de organisatie van de kerken. Het is tegelijkertijd ook een momentopname, anno 2020.
Als algemene karaktertrek zou je kunnen noemen de nadruk op de belangrijke plaats die gemeente-leden bezetten in de organisatie. En daardoor ook vaak een wat vloeiende overgang van de gemeenteleden/vrijwilligers naar de professionele (betaalde) krachten (predikanten, administratief personeel). In veel kerken wordt nauwelijks of geen onderscheid gemaakt tussen mannen en vrouwen, voor wat betreft het kerkelijk werk.

De inwedige organisatie van de kerken

Chiesa Valdese di Reggio Calabria
Chiesa Valdese di Reggio Calabria
Een relatief eigen organisatie-vorm is te vinden bij de Waldenzen (Waldenzen-Methodisten) kerk. Die kerk kent een zo “plat” mogelijk organisatie-model, waarin enerzijds de plaatselijke gemeente een belangrijke zelfstandigheid heeft, en anderzijds het dagelijks bestuur van de hele kerk een grote eigen verantwoordelijkheid heeft. Verbindend element is voor de Waldenzen de jaarlijkse synode waarin zaken van gemeenschappelijk belang besproken en beslist worden, en waarin het dagelijks bestuur verantwoording aflegt van hun werkzaamheden.
De leden van de plaatselijke gemeente kiezen een kerkenraad van tenminste 3 personen, in die zin dat tenminste 2 kerkenraadsleden tot de volwassen (belijdende) leden behoren; daarbij komt dan zo mogelijk een predikant. Van oudsher is er nog een (klein) onderscheid tussen stemgerechtigde en andere volwassen leden. Toetreding tot de gemeente gebeurt door het ontvangen van de doop en (eventueel later) de persoonlijke geloofsbelijdenis. Soms komt er wel eens discussie over de manieren waarop leden van de Rooms-katholieke kerk kunnen “overgaan” naar de Waldenzengemeente; in elk geval is er een wederzijdse doop-erkenning. Dus herdopen zal niet echt voorkomen.
De regionale en landelijke (synodale) vergaderingen worden samengesteld door de afvaardiging vanuit de plaatselijke gemeenschappen. Met name bij de synode wordt er extra gelet op het goede numerieke evenwicht tussen de predikanten (ca. 100 in getal) en gemeenteleden, zodat er geen overheersing van de ene of de andere kant zal zijn. De synode’s worden altijd door een gemeentelid geleid.
Tot de taken van het dagelijks bestuur van de Waldenzenkerk behoort ook een verantwoorde verdeling van de beschikbare predikanten over de vele (kleine) gemeenten. Zij verhuizen dus heel regelmatig van de ene naar de andere woon- en werkplaats.

Orthodoxe Kerk Rusland[/caption]De andere kerken : in hun eigen tradities, en verbonden met de respectieve mondiale organisaties, zijn de andere kerkgemeenschappen georganiseerd, zoals de Baptisten, de 7e-dags Adventisten, het Leger des Heils, de evangelicale of Pinkster-gemeenten enz. Zoals hierboven al is aangegeven, hebben zij een overwegend sterk congregationalistisch karakter, met grote nadruk op de zelfstandige verantwoordelijkheid van de plaatselijke gemeente.

Voor de vorming en toerusting, inclusief de theologische opleiding van predikanten en “leken-predikanten” is er de Theologische faculteit in Rome, en hebben andere kerken hun eigen opleidingsinstituten. Er wordt onder meer ook veel aandacht geschonken aan het gemengde karakter van veel gemeenten, omdat Italië een echt immigratieland is, zowel voor mensen uit Oost-Europa als uit Azië en Afrika.

Een wat aparte plaats heeft de groep Duits-evangelisch/lutherse groep gemeenten in Italie. Zij zijn ook qua organisatie een onderdeel van de Evangelisch-lutherische Kirche in Deutschland EKD.

Wat kerken (verder) met elkaar gemeenschappelijk hebben

Sinodo Valdese
Sinodo Valdese
Er zijn zowel plaatselijk als landelijk tal van dwarsverbindingen tussen deze kerken, vaak concreet vormgegeven in bepaalde acties zoals de Gebedsweek voor de Eenheid van de Christenen, sociaal-diakonaal werk e.d.
Een deel van de kerken heeft zich verenigd in de Federatie van Protestantse (“evangelische”) kerken in Italië, die een aantal breed-protestantse zaken behartigt en ook betrokken is bij de organisatie die zorgt voor de opvang van vluchtelingen, bijv. uit Libanon Syrië. Verder verzorgt de Federatie voor zaken als radio- en TV-uitzendingen, materiaal voor de zondagsschool-groepen e.d. Voorzichtig beweegt men zich in de richting van een Raad van kerken in Italië, waarbij de wederzijdse erkenning, aanvaarding van Protestants en Rooms-katholiek een heel gevoelig punt is.
De kerken streven er naar om naar vermogen ook mee te doen aan allerlei internationale contacten.
Zoals hierboven bij de Federatie al is aangeduid, is het sociaal-diakonaal karakter van veel kerken een punt van gemeenschappelijk belang. De kerken hebben de beschikking over allerlei instellingen voor de ouderen-zorg, voor ontmoetingscentra, voor daklozen-opvang (Leger des Heils) en voor vakantiehuizen en enkele ziekenhuizen (Genua en Napels). Al deze instellingen, oorspronkelijk bedoeld voor “intern gebruik”, hebben nu een meer publiek karakter. Zie bijv. ook de informatie over vakantiehuizen elders op deze website.

Belasting aangifte
Belasting aangifte
Een opvallend zakelijk gegeven, waardoor ook heel veel “extra activiteiten” kunnen worden bekostigd, is de speciale regeling die enkele kerken met de overheid hebben kunnen treffen: bij de belastingaangifte is voorzien dat mensen een bedrag kunnen aftrekken van het belastbaar bedrag, als dat bestemd is voor “kerkelijk of goede doelen”; wanneer de aangever daar geen met name genoemde bestemming aan geeft, wordt automatisch een deel van die som ter beschikking gesteld aan verschillende kerken. Dat heeft ten gevolg dat bijv. de relatief kleine Waldenzenkerk een relatief groot bedrag kan besteden aan allerlei activiteiten. Ter wille van de door Protestanten gewenste en principiële scheiding tussen kerk en overheid (en gelijkberechtiging van alle kerken) besteedt de Waldenzenkerk dat “extra-bedrag” dan alleen aan “buitenkerkelijke doelen”.

Hopelijk hebt u zo een beeld gekregen van de structuur van die protestantse wereld in Italië.

Tenslotte : De numerieke omvang vna het Protestantisme
Op een bevolkingstotaal van ruim 60 miljoen inwoners in Italië rekent (volgens een wat ouder onderzoek) ongeveer 90 % van de bevolking zich tot de Rooms-katholieke kerk. Voor de verdeling (statistiek) van de resterende 10 % waartoe ook de Joden en Moslims gerekend worden, zie de algemene informatie over Italië, bijv. via Wikipedia.

Redactie PCII / JK

Deel dit: